دانشنامه ویکی‌پدیا: مدخل هايی در حوزه کتابداری

علوم کتابداری و اطلاع‌رسانی

شیالی رانگاناتان

نمایه‌سازی

نمایه‌ساز

نمایه‌سازی کتاب

وب‌سنجی

وب‌شناسی

 ضریب تأثیرگذاری وب

مجله

مجله دسترسی آزاد

ضریب تاثیرگذاری مجله

برای گسترش علوم کتابداری و به ویژه مفاهیم مرتبط با حوزه تخصصی خود و گاهی هم برای سرگرمی با دانشنامه ویکی‌پدیا همکاری می کنم. همچنین مدخل هایی که توسط اعراب برای تغییر نام خلیج فارس به خلیج ... نوشته می شود را هر از گاهی ویرایش می کنم.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۳:٢٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱٢/۱


رادیو کتابداری آمریکا

رادیو کتابداری یا LISRadio به وسیله دانشکده علوم اطلاع رسانی در دانشگاه میسوری در کلمبیای آمریکا راه اندازی شده است. مباحث علمی جالبی در حوزه علوم اطلاع رسانی مطرح می شود.   http://lisradio.missouri.edu         

 

 

 

 

 

                                                                                                         

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٢:۳٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٩


راه اندازی رشته علم سنجی در ایران ! ؟

در حالی که در سطح دنیا مباحث علم سنجی (Scientometrics)، اطلاع سنجی          (Informetrics) و کتابسنجی (Bibliometrics) در حوزه علوم کتابداری و اطلاع رسانی تدریس می شود و جزو مباحث بنیادی این رشته هستند؛ در ایران پیشنهاد تأسیس رشته علم سنجی داده می شود. به نقل از خبرگزاری دانشجویان ایران، ۲۳/۱۱/۱۳۸۴. شاید بهتر است که یک درس دو یا سه واحدی به نام علم سنجی در دروس دوره کارشناسی به جای درس تاریخ تمدن گنجانده شود.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٢:٢٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٩


آمورش کتابداری در ایران: ضرورت بازنگری

فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی (فاوا) روند دسترسی به موقع، استفاده بهینه و سازماندهی اطلاعات را تسهیل نموده اند. در یک نگاه انتظار می رود که بازار کار برای فارغ التحصیلان علوم کتابداری و اطلاع رسانی را افزایش دهند. اما در عمل این گونه نیست و بازار کار کتابداری هیچ تغییر اساسی نکرده است. و شاید باید دلیل این امر را در محتوای دروسی جستجو نمود که در دانشگاه ها تدریس می شود.

با ورود فناوری های نوین اطلاعاتی و ارتباطی، عبارت اطلاع رسانی هم به نام رشته کتابداری اضافه شد و اعضای هیأت علمی کتابداری در سطح دنیا رفته رفته به سمت اطلاع رسانی حرکت کردند. برخی از صاحب نظران از جمله هاوسر(۱۹۸۸) و گورمن(۲۰۰۴) معتقدند که علم اطلاعات در بهترین حالت جزیی فرعی از علم کتابداری است و در بدترین حالت، برای آن مضر و نامساعد است. البته هاوسر در جای دیگری معتقد است که واژه علم اطلاعات مترادف دیگری برای علم کتابداری است. به نظر می رسد که این دو باید همپای یکدیگر گسترش یابند و باید مکمل یکدیگر باشند. در صورتی که  پژوهش و آموزش در رشته کتابداری بیشتر روی اطلاع رسانی تأکید نماید و به مباحث اساسی و بنیادی رشته کتابداری پرداخته نشود در درازمدت به زیان رشته کتابداری و کتابخانه ها خواهد بود.

ورود فاوا یک تغییر اساسی در عرصه اطلاع رسانی ایجاد کرد و باعث تغییر کانون توجه از کتاب و کتابخانه سنتی به سوی اطلاعات و اطلاع رسانی  نوین (ذخیره و بازیابی اطلاعات به صورت پیوسته در کتابخانه های دیجیتالی و اینترنت) شد. فاوا و در رأس آن اینترنت (وب، وبگاه، وبنوشت، کتاب الکترونیکی، رایانامه، ویکی، ...) ساختار تعامل و ارتباط افراد با کتاب و کتابخانه سنتی و ارتباطات فردی را تغییر دادند. و موجب تغییر رفتار اطلاع یابی افراد شدند به گونه ای که نیاز افراد را به کتابخانه های سنتی کاغذ محور تغییر دادند. رشد سریع منابع وب و کتابخانه های دیجیتالی که به سهولت قابل جستجو هستند نشان از این تغییر ارتباطات علمی است.

بیش از ۴۰ سال از آموزش رشته کتابداری در ایران می گذرد و ارزیابی دقیق کمی و کیفی از نظام آموزشی کتابداری ایران و محتوای برنامه درسی انجام نگرفته است. به نظر می رسد که برای برآورده کردن نیازهای کنونی جامعه (کتابخانه ها)، نظام آموزشی کتابداری ایران نیازمند تحول و تغییر است. در واقع، باید بین آنچه که در دانشگاه ها به دانشجویان (کتابداران آینده) آموخته می شود و نیازهای کتابخانه ها یک رابطه درستی برقرار باشد و نه این که بین این دو یک چالش و شکاف عمیق باشد. دروسی که در حال حاضر  در دانشگاه ها تدریس می شوند، جوابگوی نیاز کتابخانه های نوین و مراکز اطلاع رسانی در شرکت ها و کمپانی ها را نیستند. لذا نظام آموزشی کتابداری ایران در سطوح کارشناسی و کارشناسی ارشد نیازمند بازبینی است.

به عنوان نمونه ۴۰ سال پیش زمانی که دوره کارشناسی کتابداری راه اندازی شد، رایانه و اینترنت نبود. اگرچه امروزه یک درس ۲ واحدی آشنایی با رایانه در دروس کتابداری گنجانده شده است اما متأسفانه برخی از مدرسان این درس ۲ واحدی، به جای آشنا کردن دانشجو با رایانه و سیستم عاملی مثل ویندوز، به تدریس زبان هایی مثل بیسیک و کیوبیسیک می پردازند چیزی که اصلاً برای یک دانشجوی کتابداری مفید نیست.

دانشجویی که در عمرش هرگز به صفحه کلید رایانه دست نزده است، فردا از دانشگاه فارغ التحصیل می شود و در یک کتابخانه ای مشغول به کار می شود چگونه از ایشان انتظار می رود که در بخش فهرست نویسی با استفاده از رایانه به کار مشغول شود. اینجاست که بین آموخته ها و عمل یک شکاف و مشکل پیش می آید. البته باید توجه داشت که این مشکل از نظام آموزش و پرورش ما شروع می شود. وقتی یک دانش آموز در مدرسه که خانه دوم اوست، مقدمات آشنایی با رایانه را فرا نمی گیرد و هیچ مرکز رایانه ای در مدارس وجود ندارد، به طور حتم این مسأله به دانشگاه هم کشانده می شود. در دانشگاه هم با رایانه آشنا نمی شود، پس این دانش آموز دیروز و دانشجوی امروز کی می خواهد با رایانه و فاوا آشنایی پیدا کند. وقتی یک کتابدار نداند که رایانه چگونه کار می کند و نداند که اینترنت چیست؛ چگونه می تواند ضرورت داشتن اینترنت را برای مدیرانی که فاقد سواد کتابداری و فاقد دانش مدیریت کتابخانه هستند توجیه نماید. اما برعکس اگر دانشجو با این فناوری ها آشنا باشد وقتی به محیط کار می رود، به راحتی می تواند این مسأله را توجیه نماید.

          یکی از مهمترین بخش های نظام آموزش کتابداری به اعضای هیأت علمی  (سطح دانش، روزآمدسازی و کسب اطلاعات نوین، انجام پژوهش، تجربه عملی در کتابخانه ها، ...) مرتبط است. نظام کتابداری باید پژوهش محور باشد و در کنار آموزش، اعضای هیأت علمی به پژوهش های بنیادی بپردازند. در این راستا ضروری است که گروه های کتابداری ایران بر اساس ملاک ها و معیارهای مختلف ارزیابی درونی و اعتبارسنجی شوند. پیشنهاد می شود که میزان مقالات و کتاب های تألیفی و آثار ترجمه ای چاپ شده در سطح ملی و بین المللی توسط اعضای هیأت علمی و پژوهشگران این رشته در قالب یک پایان نامه کارشناسی ارشد انجام شود. باید توجه داشت که در یک نظام آموزشی منظم و فعال یک رابطه دو سویه بین مدرس و دانشجو وجود دارد. مدرس باید دانش فنی لازم را داشته باشد و دانشجو را به مطالعه و پژوهش تشویق نماید. اگر مدرس باسواد باشد به نفع دانشجو و بر عکس. اگر مدرس ضعیف باشد، اما دانشجو به معنای واقعی دانش جو باشد و دانش فنی خوبی داشته باشد، مدرس را به چالش می کشاند و مدرس به ناچار باید اطلاعات خود را به روز کند. در غیر این صورت مدرس جزوه اش را در طی سی سال خدمت خود هرگز عوض نمی کند.

فقدان پژوهش های بنیادی و مشکلات برنامه آموزشی از مسائلی است که همچنان حل نشده باقی مانده است. دروس باید منطبق با استانداردهای جهان و ایران باشند و از سطح کیفی قابل قبولی برخوردار باشند. آنچه که هنگام استخدام یک فارغ التحصیل کتابداری مهم است این است که دانشجو علاوه بر داشتن دانش کتابداری و اطلاع رسانی لازم است با فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی روز نیز آشنا باشد، به همین دلیل دروس باید منطبق با نیازهای واقعی جامعه باشد.

البته باید توجه داشت که همه مشکلات پیش گفته ناشی از نظام آموزشی کتابداری ایران نیست بلکه رشته کتابداری جزئی از نظام آموزش عالی کشور و در نهایت بخشی از دستگاه عظیم الطویل دولت است که متأثر از سیاستگذاری های کلان مملکت است. به عنوان نمونه، سیاست های کلان دولت در بخش فرهنگ و کتابخانه ها، بودجه خرید کتاب در کتابخانه ها، سیاست های استخدامی و غیره بر نظام آموزش کتابداری ایران و دانشجویان کتابداری تأثیر مستقیم دارد. به نظر می رسد که لازم است دروس زیر نیز به دروس تخصصی کتابداری اضافه شود و یک تجدیدنظر اساسی در نظام کتابداری ایران انجام شود.

* آشنایی با چاپ و نشر الکترونیکی

* فناوری اطلاعات و ارتباطات (آشنایی با رایانه، آشنایی با اینترنت)

* آشنایی با وب (طراحی وبگاه و وبنوشت برای کتابخانه، نمایه سازی وب، ذخیره و بازیابی اطلاعات در محیط وب)

* فهرست نویسی منابع الکترونیکی

* خدمات مرجع الکترونیکی  

Gorman, M. (2004). Whither library education? New Library World, 105(9/10), 376-380

Houser, L. (1988). A conceptual analysis of information science. Library and Information Science Research, 10 (1), 3-34.  

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٢:۱۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٩


رضايتمندی دانشجويان کتابداری از آموزش کتابداری

آيا شما از نظام آموزش کتابداری ايران در دوره کارشناسی و کارشناسی ارشد رضايت داريد؟ اگر نه، چرا؟ اگر بله، چرا؟ نقاط قوت و ضعف آن را بنويسيد  خواهشمند است هنگام اظهارنظر از شيوه پاسخگويی زير استفاده کنيد که بتوان سريع فهميد چند درصد از پاسخ دهندگان راضی يا ناراضی هستند.

به عنوان مثال دانشجويی فارغ التحصيل دانشگاه علی آباد کتول در دوره کارشناسی کتابداری می باشد. وی رضايت ندارد در جواب می نويسد:

جواب: نه، کارشناسی کتابداري، دانشگاه علی آباد کتول. نظر .... 

دانشجوی ديگری از دانشگاه فيروزآباد فارغ التحصيل شده است و راضی است.

جواب: بله، کارشناسی کتابداري، دانشگاه فيروزآباد. نظر .... 

بعد از تحليل نظر افراد اين يادداشت تکميل خواهد شد .

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۳:۳۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٥


تفاوت بین مجله الکترونیکی و مجله دسترسی آزاد

مجله دسترسی آزاد (Open Access): به مجله ای گفته می شود که خواننده بدون پرداخت هزینه اشتراک بتواند مقاله های دلخواه خود را مطالعه، ذخیره یا چاپ نماید.

مجله الکترونیکی (Electronic Journal): به مجله ای گفته می شود که به صورت الکترونیکی قابل دسترس باشد، اما الزاماً دسترسی به آن آزاد نیست و مستلزم پرداخت هزینه است. بنابراین مطالعه، ذخیره و چاپ مقاله مستلزم پرداخت حق اشتراک است.

هر مجله دسترسی آزاد، به طبع الکترونیکی است. اما هر مجله الکترونیکی به صورت آزاد یا باز قابل دسترس نیست. به عنوان مثال مجله وب شناسی یک مجله دسترسی آزاد است. اما مجله JASIST  یک مجله الکترونیکی است، اما دسترسی آزاد نیست. در برخی از آثار و وبنوشت های کتابداران ایران این دو با هم ترکیب شده اند که لازم است هنگام استفاده تعریف واضحی از هر کدام ارائه شود.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۳:٢۸ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٥


انجمن کتابداران خلیج فارس

اگر اطلاع داشته باشید "انجمن کتابخانه های تخصصی آمریکا" شاخه ای در بین کشورهای عرب حوزه خلیج فارس دارد. این شاخه از انجمن به نام "انجمن کتابخانه های تخصصی خلیج ع ر ب ی" معروف است که هر ساله کنفرانسی هم در یکی از این کشورها برگزار می کند. بد نیست اگر در منطقه جنوب ایران "انجمن کتابداران خلیج فارس" "Persian Gulf Library Association" در دانشگاه خلیج فارس در استان بوشهر یا در یکی از دانشگاه های استان هرمزگان تشکیل گردد. البته این انجمن نباید محدود به استان های جنوب باشد بلکه باید در سطح ملی و بین المللی فعالیت نماید و هر از گاهی کنفرانسی بین المللی برگزار نماید تا کشورهای منطقه هم شرکت کنند.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱:٠۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٢


خلیج فارس یا خلیج ع ر ب ی: یک هشدار به ایرانیان

همانگونه که اطلاع دارید بسیاری از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بعد از انقلاب و بخصوص بعد از جنگ اول و دوم خلیج فارس و در کنار کشورهایی مثل آمریکا و انگلیس، نام خلیج فارس را به خلیج ع ر ب ی یا خلیج تغییر داده و می دهند. این مسأله از طرف ایرانیان و در رأس آن دولت ایران خیلی جدی گرفته نشد تا این که سازمان جغرافیای  آمریکا رسماً نام خلیج فارس را عوض کرد و نام سه جزیره ایرانی را نیز با نام های تازی جایگزین کرد و باعث شد که روحیه وطن دوستی و ملی گرایی ایرانیان سراسر جهان مجدداً بر انگیخته شود.

از سال 2004 یک ارزیابی مبتنی بر وب و سه موتور کاوش اصلی وب یعنی گوگل، ام اس ان و یاهو به منظور مقایسه فراوانی تکرار دو واژه خلیج فارس و خلیج ع ر ب ی در دست انجام است تا فراوانی تکرار این واژه ها در حوزه سطح بالای کشورها و زبان های مختلف سنجیده شود. این پژوهش تا سال 2007 ادامه خواهد داشت و به صورت ماهانه آمار فراوانی این واژه ها ثبت می شود به ویژه جدول 1 فراوانی تکرار دو واژه خلیج فارس و خلیج ع ر ب ی در سه موتور کاوش پیش گفته.  

 

جدول 1. فراوانی تکرار دو واژه خلیج فارس و خلیج ع ر ب ی در سه موتور کاوش

 

MSN

Yahoo

Google

Search Query

Date

1,057,386

7,510,000

6,490,000

"Persian Gulf"

Feb 9, 2006

229,099

1,150,000

876,000

"Arabian Gulf"

Feb 9, 2006

43,201

244,000

189,000

"Arab Gulf"

Feb 9, 2006

 

 

 

 

 

1,123,937

8,080,000

6,540,000

"Persian Gulf"

Nov 20, 2005

265,344

1,300,000

911,000

"Arabian Gulf"

Nov 20, 2005

47,375

236,000

198,000

"Arab Gulf"

Nov 20, 2005

 

 

 

 

 

NA

1,220,000

1,590,000

"Persian Gulf"

Nov 25,  2004

NA

295,000

245,000

"Arabian Gulf"

Nov 25,  2004

 قابل توجه است که این ارزیابی هر ماه یا هر چند ماه یکبار انجام شده است و لذا در جدول 1 به طور گزینشی از هر سال فقط داده های یک ماه ذکر شده است.

 

جدول 2. فراوانی تکرار دو واژه خلیج فارس و خلیج ع ر ب ی در دامنه سطح بالای کشورهای مختلف غیر عرب و غیر فارس

 

برای اینکه بتوان به جامعه بین المللی گفت که کدام واژه درست تر است و استفاده از آن توصیه شود، در جدول 2 فقط کشورهایی مدنظر قرار داده شدند که نه عرب باشند و نه فارس. جدول فراوانی واژه های خلیج فارس و خلیج ع ر ب ی به زبان های مختلف به دلیل طولانی شدن این یادداشت در اینجا آورده نمی شود.
   با توجه به داده های پیش گفته می توان نتیجه گرفته که اعراب و کشورهای مشترک المنافع آنها درصدد تغییر نام خلیج فارس هستند. دولت ایران و ایرانیان باید این مسأله را جدی تر بگیرند در غیر این صورت ظرف 10 سال آینده به ناچار مجبور خواهیم شد به این مسأله تن دهیم که خلیج ع ر ب ی نام دوم خلیج فارس است. و توصیه می شود که وبگاه ها و وبنوشت های مختلف به زبان های مختلف غیرفارسی برای حفظ نام خلیج فارس ساخته شود و کتاب ها و مقاله های مختلف در باب مسائل مختلف مربوط به خلیج فارس به زبان های مختلف غیرفارسی نوشته شود، به خصوص انگلیسی، فرانسه، چینی و ژاپنی.  

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٤:٥٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢٠


مدیریت کتابخانه: یک پست لوکس

The library manager is a luxury, not a necessity. What do you think?

به نظر شما آیا مدیر کتابخانه یک پست لوکس است یا یک ضرورت؟ شما نظر بفرماييد و من هم به زودی خواهم نوشت.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱٢:٢۸ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱٧


چرا الکساندر (اسکندر) لقب "بزرگ یا کبیر" گرفت؟

در مسابقه Maillon Faible در شبکه یک تلویزیون فرانسه، از یکی از اعضا سؤالی پرسیده شد:  "بعد از این که الکساندر (Alexandre یا اسکندر) توانست امپراتور پارس "L'Empire Perse" را شکست دهد چه لقبی گرفت؟" جواب: "Alexandre Le Grand" یعنی الکساندر (اسکندر) بزرگ. در تاریخ اروپا شکست و نابودی امپراتور پارس یکی از بزرگترین افتخارهای الکساندر (اسکندر) به حساب می آید. به همین دلیل لقب بزرگ یا کبیر به وی داده شده است. اروپاییان وی را یکی از افتخارات  خود به حساب می آورند.

     قابل توجه است که در کاخ ورسای فرانسه یک تابلوی گذاشته شده است که نشان می دهد خانواه داریوش و بازماندگانش در زیر پای اسکندر زانو زده اند و التماس بخشش می کنند. دیدن این تابلو قلب بازدیدکنندگان ایرانی را جریحه دار می کند. اما سؤال این است که آیا نابودی یک تمدن، بزرگی و افتخار است؟  

        

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱۱:۱٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱٦


پُراستنادترین نویسندگان در حوزه وب سنجی

در سال 2005 مقاله ای انگلیسی در مورد "پژوهشگر گوگل: نسل جدید نمایه های استنادی" نوشته بودم که برخی از نویسندگان خارجی در باب آن اظهارنظر کردند. برخی  از خوانندگانی که عضو مجله Libri نیستند و همچنین شرکت گوگل درخواست متن کامل مقاله را نمودند. متن کامل این مقاله در پایگاه E-LIS که یک واسپارگاه دسترسی آزاد در حوزه علوم کتابداری و اطلاع رسانی است قرار داده شده است.

   پژوهشگر گوگل با استفاده از فنون نمایه سازی استنادی امکان بازیابی مقاله ها و مدارک علمی مرتبط با یک موضوع را به واسطه شناسایی مقاله های استناد  دهنده و استناد شونده فراهم می نماید. یکی از ویژگی های پژوهشگر گوگل این است که پژوهشگران می توانند از آن به منظور ردیابی روابط استنادی میان مقاله ها در یک حوزه ویژه استفاده نمایند. همچنین می توان از پژوهشگر گوگل برای تعیین فراوانی میزان استنادهای داده شده به یک مقاله استفاده کرد.

مقاله  "پژوهشگر گوگل: نسل جدید نمایه های استنادی" پر استنادترین مقاله در تاریخ کتابداری ایران و پر استنادترین مقاله در تاریخ مجله لیبری است که تاکنون بیش از صد و ده استناد جذب کرده است.

Google Scholar: The New Generation of Citation Indexes

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱:٥۳ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱٦


ضرورت کتابخانه دیجیتالی ایران

Iranian Digital Library (IDL)

Persian Digital Library (PDL)

آیا راه اندازی یک کتابخانه دیجیتالی برای ایران ضروری است؟ برای راه اندازی چنین کتابخانه ای، ابتدا باید یک سازمان یا سازمان های خاصی چون کتابخانه ملی ایران و مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران متولی انجام این طرح شوند و با هم همکاری نمایند.راه اندازی یک کتابخانه دیجیتالی برای ایران یک امر ضروری است.ما نباید منتظر باشیم و دست روی دست بگذاریم تا آثار ادبی، فرهنگی و هنری ما را آمریکایی ها به جامعه جهانی معرفی نمایند.هر روز به تعداد کاربران اینترنت در ایران اضافه می شود، مجله های علمی و ادبی،روزنامه ها و بسیاری از کتابهای پارسی زبان الکترونیکی شده اند.تعداد وبنگاران (بلاگرها)روز به روز بیشتر می شود و از کاربران کتابخانه های سنتی کاسته می شود. کاربران ایرانی امروز و بویژه فردا نیازمند کتابخانه دیجیتالی هستند و کتابخانه های سنتی باید به مقتضای زمان تغییر کنند.کاربران ایرانی اکنون مقاله های مجله ها و روزنامه ها را از طریق اینترنت مطالعه می کنند. لذا به مقتضای زمان، دولت ایران باید برای نسل نوین برنامه ریزی نماید، در غیر اینصورت به زودی کودکان امروز -- جوانان فردای-- این مملکت دچار چالش های نوینی خواهند شد.باید کتابخانه های الکترونیکی ویژه کودکان و نوجوانان و کتابخانه های تخصصی در حوزه های مختلف راه اندازی شود.نرم افزارهای منبع آزاد (Open Source) مخصوص کتابخانه های دیجیتالی زیاد هستند.فقط نیاز به سرمایه گذاری ملی دارد. به عنوان نمونه DSpaceیکی از نرم افزارهایی است که توسط بسیاری از دانشگاه های آمریکا برای راه اندازی واسپارگاه ها و کتابخانه های دیجیتالی در دانشگاه ها به کار می رود. اگرچه در ۲۰۰۴ دانشگاه صنعتی شریف اقدام به راه اندازی کتابخانه دیجیتالی پارسی با عنوان"Persian Digital Library" کرده است. اما این طرح پاسخگوی نیاز جامعه ایرانی نیست.قبلاً فهرستی از کتابخانه های دیجیتالی پارسی که به صورت متفرقه اقدام به راه اندازی طرح های خاص نموده اند گردآوری شده است.

   کشورهای مختلف درصدد راه اندازی کتابخانه های دیجیتالی برای حفظ آثار ملی و گنجینه های فرهنگی خود هستند. به عنوان نمونه کتابخانه دیجیتالی آفریقا توسط آفریقای جنوبی در حال انجام است. اروپا نیز برای حفظ و نگهداری میراث فرهنگی خود در قالب دیجیتال در حال راه اندزی کتابخانه دیجیتالی اروپا است. برای مشاهده درگاه کتابخانه های دیجیتالی کشورهای اروپایی اینجا کلیک کنید. در اکتبر 2005 ساین ریان کریستوفر از اعضای مرکز (Center to Bridge the Digital Divide) اعلام کرد که دانشگاه واشینگتن باهمکاری آژانس آمریکا برای توسعه بین المللی درحال اجرای طرحی به نام (Afghan eQuality Alliances) در دانشگاه کابل است. راه اندازی کتابخانه دیجیتالی برای حفظ و گسترش آثار پارسی و زبان های هم ریشه چون زبان کُردی، دری و پشتو در سطح کشورهای پارسی زبان(ایران، افغانستان، تاجیکستان و عراق)ضروری است پیش از آن که آمریکا زبان انگلیسی را جایگزین زبان پارسی و زبان های هم ریشه در این کشورها نماید، همان کاری که انگلیس در هندوستان انجام داد. متأسفانه ما سیاست مدونی برای صادرات کتاب های پارسی زبان به کشورهای افغانستان و تاجیکستان، گسترش زبان فارسی و کسب بازار کتاب در این کشورها نداریم.

     شورای گسترش زبان فارسی در سطح وب چندان خوب ظاهر نشده است. به عنوان نمونه این شورا ظاهراً بیش از بیست هزار صفحه وب منتشر کرده است که عنوان همه این صفحه ها شورای گسترش زبان فارسی است و این به معنای واقعی افتضاح است که یک سازمان نتواند عنوان صفحه های وب خود را که در رتبه بندی صفحه های وب توسط موتورهای کاوش مدنظر قرار می گیرد را اصلاح کند. قابل ذکر است که حتی یکی از صفحه های وب این شورا در خارج کشور باز نمی شوند و این هم مشکل بسیاری از خدمت دهنده های اینترنتی ایرانی است.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱:٤٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱٦


واسپارگاه الکترونیکی ایران (مخزن واسپاری): ضرورت

Iranian Digital Repository: IDR

با گسترش اینترنت و به ویژه وب، ضرورت حفاظت و نگهداری از آثار علمی پژوهشگران ایرانی روی وب، به منظور افزایش بهره وری از این آثار علمی و جلوگیری از انجام پژوهش های تکراری، طراحی و راه اندازی واسپارگاه رقومی ایران در رشته های گوناگون ضروری به نظر می رسد. این  واسپارگاه ها (آرشیوها یا مخازن) برای ذخیره و نگهداری از آثار (کتاب، مقاله مجله، مقاله کنفرانس، گزارش، پایان نامه، پیش نویس مقاله ها پیش از انتشار، فیلم، عکس، ...) در نظر گرفته می شوند. دانشجویان ایرانی در مقطع دکترا در دانشگاه شفیلد انگلستان در یک اقدام بی نظیر واسپارگاهی را برای ضبط اطلاعات کتابشناختی و نگهداری از آثار ایرانیان در سراسر جهان فراهم نموده اند که جای سپاس فراوان دارد.    

The Repository for Iranian Researchers

http://www.r4ir.net

بد نبود اگر یک آرشیو واسپاری آثار پارسی زبان توسط پژوهشگاه و مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران که رسالت گردآوری از آثار علمی ایران را برعهده دارد، طراحی شود. انتظار می رود که یک آرشیو ملی واسپاری الکترونیکی توسط این مرکز طراحی شود. کارکنان مرکز می توانند پیشنهاد طراحی این واسپارگاه ملی را ارائه نمایند.

کشورهای مختلف به ویژه آمریکا، انگلیس، آلمان، کانادا و استرالیا به ضرورت طراحی چنین نظام های اطلاعاتی پی برده و آرشیوها و واسپارگاه های زیادی در رشته های مختلف طراحی نموده اند. وبگاه زیر فهرست واسپارگاه های دسترسی آزاد را ارائه می نماید.

The Directory of Open Access Repositories - OpenDOAR

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱٢:۱٧ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱۳


دانشجویان ایرانی خارج کشور: مشکلات خاص

از چندی پیش زمزمه هایی در خصوص تجدیدنظر در وضعیت دانشجویان بورسیه خارج کشور (به ویژه عدم تمدید دوره سه تا شش ماه) شروع شده بود که رفته رفته به مراحل حساس و سرنوشت ساز خود نزدیک شده است. دستورالعمل های صادره از سوی دولت جدید در نخستین روزها مشکلات نگران کننده ای را برای دانشجویان خارج کشور رقم زده است که ظاهراً دامان همه را خواهد گرفت. لازم به ذکر است که این تصمیم بدون استعلام و در نظر گرفتن نظر سرپرستی دانشجویان در خارج کشور اتخاذ گردیده است.

     دانشجویانی که به کشورهای غیرانگلیسی زبان فرستاده می شوند با مشکلات بیشتری مواجه هستند. یادگیری زبان های خارجی غیر از انگلیسی، مشکلات عدیده ای را برای دانشجویان کشورهای فرانسه، آلمان، سوئد و غیره فراهم می نماید. دانشجو باید به اجبار پایان نامه به این زبان ها بنویسد و معمولاً دانشگاه های این کشورها رسماً اجازه نمی دهند که دانشجو به زبان انگلیسی پایان نامه بنویسد. از سوی دیگر با توجه به این که اکثر منابع علمی به زبان انگلیسی هستند، لذا نوشتن پایان نامه به این زبان ها کار را دشوارتر می کند. دانشجو مجبور است در ابتدا شش تا نه ماه دوره آموزش زبان بگذراند و این جزو دوره دکترا محسوب می شود که گاهی  مجبور است که در پایان تحصیل درخواست تمدید سه تا شش ماهه تحصیل ارائه نماید. که معمولاً از سوی وزارت علوم پذیرفته نمی شود و به ناچار مجبور می شود با هزینه شخصی دوره دکترای خود را به پایان برساند. البته دانشجویان بورسیه خارج کشور همواره با مشکلات خاصی روبرو هستند. به عنوان مثال،  کمک هزینه تحصیلی گاهی اوقات سه یا چهار ماه دیرتر پرداخت می شود و  دانشجو با مشکلات دیگری مواجه می شود.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱۱:٤٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۱٢


نقش دولت در بالا بردن میزان پژوهش ها و بهره وری علم و اطلاعات

دولت و سازمان های تابعه، از جمله دانشگاه ها و مراکز پژوهشی نقش مهمی را در بالا بردن میزان تولید علم در قالب طرح ها و مقاله های پژوهشی مفید برای جامعه ایفا می نمایند. یک پژوهشگر برای انجام پژوهش های علمی نیاز به زمان، منابع اطلاعاتی و ابزارهای ویژه دارد که گاهی با هزینه شخصی این منابع و ابزارها را فراهم می کند. اگر هیچ سیاستی برای تشویق پژوهشگران در سطح ملی در نظر گرفته نشود؛ پژوهشگر یا سرخورده شده و انگیزه های علمی خود را از دست می دهد و یا این که برای ارضای حس کنجکاوی خود و پیشرفت علمی جلای وطن می کند و حاصل آن پدیده فرار مغزها می شود. تعداد افرادی که به خاطر مشکلات و سیاست های داخل کشور جلای وطن کرده اند کم نیستند. اکثر این افراد نه اهل سیاست هستند و نه مشکل سیاسی با دولت ایران دارند بلکه صرفاً برای ادامه تحصیل، توسعه سطح دانش و آگاهی علمی خود از کشور خارج می شوند و هرگز بر نمی گردند.

          برای نمونه،  دانش آموز ممتازی را تصور کنید که در یکی از روستاهای عقب افتاده ایران با مشکلات فراوان شاگرد نخست است و برای ادامه تحصیل به شهر می آید، به دانشگاه می رود و مدرک کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا می گیرد؛ آیا می توان انتظار داشت که ایشان با توجه به امکانات موجود در روستا (فقدان حداقل شرایط لازم برای زندگی، برق، تلفن، اینترنت، کتابخانه، ...) به روستا برگردد و در آنجا زندگی کند. اگر جواب نه است پس چگونه انتظار می رود که ایشان به روستا برگردد. اینجاست که نقش دولت و به ویژه شکاف بین دو جامعه به راحتی مشخص می شود و یک تحصیل کرده خارج کشور گاهی به سختی بر می گردد.

در این راستا دولت می تواند برای بالا بردن میزان پژوهش های علمی، تبدیل جامعه به جامعه دانایی و پژوهش محور، سیاست های تشوقی در پیش گیرد. دولت می تواند در رشته های گوناگون کانون پژوهشگران  و متخصصان تشکیل دهد؛ در شهرهای مختلف پارک های و مراکز علمی، کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی تأسیس نماید. همچنین دولت می تواند به تمامی پژوهشگرانی ایرانی که در داخل پژوهش انجام می دهند یا در خارج به نام ایران مقاله به چاپ می رسانند کمک مالی اهداء نماید. زیرا نتایج این پژوهش ها مستقیم و غیرمستقیم به نفع جامعه است. یکی از کارهای خوبی که دولت ایران انجام داد تصویب آیین نامه تشویق مقالات در سال 1379 بود. به منظور افزایش سهم ایران در تولید جهانی علم و در جهت ارتقای کمی و کیفی فعالیت های علمی در کشور این آیین نامه برای اعطای جایزه به نخبگان و دانشمندان ایرانی صاحب مقالات جهانی تدوین شده است. البته باید سیاست های دیگری هم در پیش بگیرد.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱٠:٥٩ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/۸


تغییر دیرهنگام محتوای آزمون کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع رسانی

همان گونه که مستحضر هستید بیش از ۴۰ سال از آموزش دانشگاهی رشته علوم کتابداری و اطلاع رسانی در ایران می گذرد. در مدت این ۴۰ سال متأسفانه محتوای دروس دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد کتابداری چندان تغییر نکرده است. رایانه، اینترنت، وب، رایانامه (پست الکترونیکی) و ... به عرصه اطلاع رسانی دنیا وارد شد ولی افسوس که به کندی وارد جامعه ایران می شود. و چه بسیار افسوس که هنوز هم فرهنگ استفاده از این فناوری ها حتی رایانامه هنوز آنقدر که باید حتی بین جامعه دانشگاهی ایران گسترش نیافته است.

          بالاخره محتوای آزمون کارشناسی ارشد قرار است عوض شود. از دکتر رضایی شریف آبادی که با همکاری سایر رؤسای دانشکده های علوم تربیتی ایران موفق به تغییر محتوای آزمون کارشناسی ارشد شدند، سپاسگزاری می شود. حذف دروس عمومی از آزمون کاری است که باید ۳۰ سال پیش انجام می شد و دروس تخصصی جای آنها را می گرفت!!! آنچه که لازم است تغییر شود، شرح دروس دوره های کارشناسی و کارشناسی ارشد این رشته است که چندان به آن پرداخته نمی شود. بعد از ۴۰ سال از گذشت آموزش کتابداری در ایران، دروسی مثل تاریخ ادبیات ایران، تاریخ ادبیات جهان، روانشناسی عمومی، روانشناسی کودک، روانشناسی اجتماعی، مبانی علوم تربیتی، مبانی اقتصاد، مبانی جامعه شناسی، تاریخ تمدن، تاریخ اجتماعی ایران، مبانی حقوق، و امثالهم هنوز هم تدریس می شوند!!! حال این که در عمل این دروس به هیچ کار نمی آیند و باید جای خود را به دروس آشنایی به فناوری های نوین: نشر الکترونیک، وب، اینترنت و ... دهند. هیچ رشته دانشگاهی حتی در ایران هم به اندازه رشته کتابداری دارای دروس عمومی نیست.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱٠:٥٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٥


مجله های پارسی زبان در حوزه علوم کتابداری و اطلاع رسانی: یک نکته

یکی از متخصصان کتابداری  بر یادداشت پیشین درباره "تأثیر نشر آثار علمی در گسترش رشته کتابداری" یادداشتی نوشته بود که قابل توجه است. ایشان ذکر کرده بودند که "چاپ مقاله فارسی در خود ایران آنقدر دردسر دارد که چشم همه ما ترسیده است. مثلاً مقاله مستخرج از پایان نامه را هر دانشجویی باید بنویسد اما وقتی شما دو ماه وقت برا ی تنظیم مقاله و ویرایش آن صرف می کنید و برای چاپ با ذوق و شوق فراوان به سراغ سردبیر فلان مجله می روید و ایشان ندیده مقاله شما را رد می کند و سپس در همان لحظه کسی دیگر که هنوز ۲۴ ساعت از تاریخ دفاع از پایان نامه اش نگذشته مقاله خود را ارائه داده و پذیرفته می شود، آن وقت جز سطل آشغال جای بهتری برای زحمات خود پیدا نمی کنید".  با نظر ایشان کاملاً موافقم. متأسفانه هنوز شیوه داوری و پذیرش مقاله توسط مجله های کتابداری ایران واضح نیست. به عنوان نمونه در سال ۲۰۰۱ مقاله ای از پایان نامه ام استخراج کردم و به مجله فصلنامه کتاب فرستادم. در سال ۲۰۰۶ هستیم و تاکنون نامه ای دال بر رد و یا پذیرفتن آن مقاله دریافت نکرده ام. در هر حال، ویراستاران یک مجله باید در مورد پذیرش مقاله ها، یک الگوی واحد داشته باشند که بر اساس آن به ارزیابی مقاله ها بپردازند. این حق مسلم هر پژوهشگر است که دلایل رد مقاله اش را بداند تا آن را ویرایش و یا برای مجله ای دیگر بفرستد. محال است که یک مجله خارجی پیدا کنید که فرم ارزیابی برای پذیرفتن مقاله ها نداشته باشد. به طور معمول، هر مقاله بدون ذکر نام نویسنده برای دو یا سه داور به همراه فرم ارزیابی فرستاده می شود و بعد داوران هر چه گفتند ویراستار بر اساس آن تصمیم می گیرد کاری که مجله وب شناسی هم انجام می دهد. هدف از حذف نام نویسنده این است که اعتبار علمی، ملیت و یا سایر مسائل بر پذیرش یا عدم پذیرش مقاله تأثیر نگذارد. در فرم ارزیابی معمولاً ساختار علمی مقاله از عنوان تا منابع مورد ارزیابی قرار می گیرد.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱٢:٥٩ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٥


مجله های کتابداری و اطلاع رسانی در ISI

مجله های علمی بین المللی در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی نمایه سازی شده توسط ISI

رشته کتابداری و اطلاع رسانی در مجموع ۵۴ مجله در پایگاه اطلاع رسانی نمایه های استنادی علوم آمریکا دارد که در جدول زیر فهرست آنها، به همراه ضریب تأثیرگذاری و میزان استنادهای هر یک در سال ۲۰۰۴ آورده شده است. هدف از ارائه این فهرست آشنایی دانشجویان و متخصصان کتابداری با مجله های معتبر است. قابل ذکر است که این مجله ها به زبان انگلیسی هستند. امید است که کتابداران ایرانی با انتشار مقاله در این مجله ها بهره وری علمی ایران و به ویژه رشته کتابداری را بالا ببرند. مجله هایی که پر رنگ شده اند، مجله هایی هستند که تاکنون کتابداران ایرانی موفق به انتشار مقاله در آنها شده اند. البته به این معنی نیست که سایر مجله ها مقاله های ایرانی را چاپ نمی کنند، بلکه یا ایرانیان مقاله برای داوری به این مجله ها نفرستاده اند و یا این که در مرحله داوری مقاله به دلیل پایین بودن کیفیت و یا روش پژوهش آن و غيره پذیرفته نشده است. قابل ذکر است که در این جا منظور از ایرانیان، کسانی است که به نام ایران به این مجله ها مقاله می فرستند. لذا افرادی مثل آقای بهشتی ساکن کانادا از نقطه نظر بررسی آثار ایرانیان در نمایه های استنادی، ایرانی محسوب نمی شوند.    

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٢:٢٥ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/۱۱/٢


نویسنده وبنوشت

علیرضا نوروزی

تماس با وبنگار
علیرضا نوروزی


آرشیو وبنوشت

صفحه نخست
آبان ٩۱
بهمن ۸٧
دی ۸٧
آذر ۸٧
آبان ۸٧
شهریور ۸٧
امرداد ۸٧
تیر ۸٧
خرداد ۸٧
اردیبهشت ۸٧
فروردین ۸٧
اسفند ۸٦
دی ۸٦
آذر ۸٦
آبان ۸٦
مهر ۸٦
شهریور ۸٦
امرداد ۸٦
تیر ۸٦
اردیبهشت ۸٦
فروردین ۸٦
اسفند ۸٥
بهمن ۸٥
دی ۸٥
آذر ۸٥
آبان ۸٥
مهر ۸٥
شهریور ۸٥
امرداد ۸٥
خرداد ۸٥
اردیبهشت ۸٥
فروردین ۸٥
اسفند ۸٤
بهمن ۸٤
دی ۸٤
آذر ۸٤
آبان ۸٤
مهر ۸٤
شهریور ۸٤
امرداد ۸٤
خرداد ۸٤
اردیبهشت ۸٤
اسفند ۸۳
بهمن ۸۳
دی ۸۳
آذر ۸۳
آبان ۸۳
فروردین ۸۳

پیوندستان

  مشاوره اطلاعاتی

کلینیک اطلاعات ایران

InforMetrix

Information Metrix

InforMetrix Services

مجله وب شناسی

مجله وب شناسی فرانسوی

وبنوشت مجله وب شناسی

گروه بحث علم اطلاعات و دانش ایران

ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران

وب سنجی

وبسنجی

سازماندهی دانش

آرشیو دسترسی آزاد کتابداری و اطلاع رسانی

انجمن نمایه‏سازی ایران

انجمن علم و فناوری اطلاعات کورد

صرافی یورو

تماس با من






حوزه های موضوعی
وب شناسی، دانش شناسی
مشاوره اطلاعاتی
علم سنجی، کتاب سنجی
استفاده از مطالب وبنوشت
مشاوره اطلاعاتی با ذکر منبع مجاز است
سپاس
دکتر علیرضا نوروزی


لوگوی دوستان

وبلاگ فارسی
وبلاگ فارسی