عیدانه: چه چیزی بهتر از کتاب

یکسال دیگر هم از عمر گران گذشت. انشالله که جشن نوروزی خوبی داشته باشید. اما فراموش نکنید که به کودکان و نوجوانان عیدانه و هدیه بدهید، کتاب بهترین و قشنگترین هدیه برای آنان است. ما کتابداران می توانیم اینگونه به فرهنگ کتاب و کتابخوانی در جامعه کمک کنیم و فرهنگ هدیه دادن کتاب را در سال نو نهادینه کنیم. تصور کنیم که ۵۰۰۰ کتابدار تصمیم بگیرد که ۵۰۰۰ جلد کتاب به کودکان عیدی بدهد. نگاه شود به: عیدانه: یار مهربان

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۳:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/٢٧


رده بندی مردمی (فوکسونومی): پرسش ها و پاسخ ها

- چرا شما از واژه ی فاکسونومی استفاده کرده ايد و آقای حسينی از واژه ی فولکسونومی؟ آيا اين دو يکی هستند؟ این دو واژه یکی هستند. البته من دوست ندارم که واژه بیگانه فوکسونومی یا فاکسونومی مستقیم وارد ادبیات فارسی شود. این یکی از دلایلی است که برای آن معادل رده بندی مردمی انتخاب کرده ام، هرچند گاهی داخل پرانتز ذکر می شود برای این که افراد بهتر با موضوع آشنا شوند. از سوی دیگر واژه رده بندی مردمی نیز هنوز جا نیافتاده است. اما من بر این باورم که واژه فوکسونومی درست تر است: نخست در انگلیسی حرف ل قبل از ک به طور معمول خوانده نمی شود. دوم  این که تلفظ فوکسونومی راحت تر است.   

- در سخنرانی به عدم استفاده از اصطلاحنامه و هرگونه زبان كنترل شده ای در فوكسونومی اشاره شد. به نظر شما آيا اين امر منجر به بلبشو و هرج و مرج اينترنتی نخواهد شد؟ من نیز بر این باورم که عدم کنترل واژگان موجب ناهماهنگی در زبان کاربران و به ویژه در بازیابی اطلاعات می شود، به همین دلیل در مقاله دیگری به زبان انگلیسی پیشنهاد کردم که حتماً کنترل واژگان اعمال شود حتی اگر خود سیستم بتواند به صورت واژه های پیشنهادی به کاربران پیشنهاد واژه ارائه دهد. کاری که به تازگی وبگاه دلپذیر(Delicious) نیز اعمال می نماید. تصور شود که چهار نفر یک مدرک واحد در مورد نیویورک را برچسب گذاری کرده اند که اگر نظام به صورت خود-هوشمند نباشد امکان همه مدارک مرتبط با نیویورک و امکان جامعیت بازیابی وجود نخواهد داشت، که البته وبگاه های مبتنی بر نظام رده بندی مردمی هنوز کاملاً هوشمند نیستند. مثال:

New.York,New-York,NewYork,NY,NYC

- آیا باید کتابداران و متخصصان موضوعی، برچسب ها (تگ ها) را انتخاب و ارزشگذاری نمایند و بعد کاربران استفاده نمایند؟ خیر نظام رده بندی مردمی به صورت، از پایین به بالا (Bottom-up) است و کاربران برچسب گذاری می نمایند؛ در حالی نظام های رده بندی کتابخانه ای و تاکسونومی به صورت از بالا به پایین (Top-down) هستند و کاربر در هیچ مرحله ای از سازماندهی اطلاعات نقش ندارد. بهتر است یک نظام ترکیبی از هر دو خیلی بهتر است. اما در آینده به احتمال زیاد نظام های رده بندی کتابخانه ای نیز تغییراتی ایجاد نمایند و کاربر-محور و کاربر-پسند شوند تا کاربر بتواند در فرایند سازماندهی کتابخانه مشارکت نماید. در محیط وب امکان استفاده از سرعنوان های موضوعی با نگاه کتابدارانه نیست اما همان گونه که در پاسخ به پرسش پیش گفته شد خود سیستم می تواند از کنترل واژگان به صورت های مختلف استفاده نماید، مثلاً اصلاح و جایگزینی واژه هایی که نادرست هستند، پیشنهاد موضوع به کاربر قبل از برچسب گذاری (نوعی پیش همارا)، استفاده از نظام های مبتنی بر هستی شناسی (Ontology) و غیره. 

پیشنهاد

پیشنهاد می شود برای آشنایی بیشتر با نظام رده بندی مردمی (فوکسونومی)، از وبگاهی که من آن را دلپذیر(Delicious) می خوانم، استفاده کنید. یک اسم و کلمه عبور انتخاب کرده و سعی شود با آن آشنا شوید، حداقل برای کسب اطلاع از روند آن.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۸:٢۳ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/٢٠


فوکسونومی و تاکسونومی

رده بندی مردمی (فوکسونومی) در تقابل با نظام های رده بندی کتابخانه ای

علیرضا نوروزی

علی منصوری

چکیده

فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی مانند اینترنت و وب، از یک سو، روش ها و نظام های سازماندهی اطلاعات مطرح شده در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی را دستخوش تغییر و چالش کرده اند و از سوی دیگر باعث ظهور نظام های رده بندی نوینی گشته اند. یکی از نظام های رده بندی نوین که توسط کاربران (مردم) اینترنت به کار گرفته می شود، نظام رده بندی مردمی است. رده بندی مردمی تنظمیم منابع وب بر اساس درجه شباهت موضوعی آنها از نگاه مردم (کاربران) است. این مقاله به بررسی تاریخچه رده بندی مردمی و مقایسه آن با نظام رده بندی کتابخانه ای پرداخته و در نهایت بر اساس تجربه های پیشین پیشنهاد می شود که به منظور تطابق میان زبان مؤلفان و زبان کاربران از اصطلاحنامه ها و واژگان های کنترل شده در نظام رده بندی مردمی استفاده شود.

اصطلاح "رده بندی مردمی" به عنوان برابر نهاده واژه انگلیسی "Folksonomy" انتخاب شده است.  از لحاظ لغوی، واژه انگلیسی "Folksonomy" از دو واژه  "Folks" به معنی "مردم" و "Taxonomy" به معنی "رده بندی" مشتق شده است. در برخی از متون انگلیسی عبارت (Social classifications) برای این نظام رده بندی به کار رفته است، به همین دلیل در متن حاضر واژه "مردمی" به عنوان برابر نهاده "Folksonomy" انتخاب شد. قابل ذکر است که واژه پیش گفته نخستین بار توسط توماس وندروال در یک سری مباحث به کار گرفته شد. در واقع، "رده بندی مردمی" نظام جدیدی برای سازماندهی اطلاعات، طبقه بندی و بازیابی منابع اطلاعاتی در محیط وب است.  رده بندی مردمی، نوعی رده بندی است که عامه مردم (کاربران) در فرایند سازماندهی اطلاعات مشارکت دارند. این نوع رده بندی، از طرح های رده بندی موجود مانند رده بندی دهدهی دیویی و رده بندی کتابخانه کنگره یا اصطلاحنامه­ها و واژگان های موضوعی خاص استفاده نمی کند. 

کلیدواژه­ها: اینترنت، وب، رده بندی، فوکسونومی، تاکسونومی، کتابخانه، کنترل واژگان، اصطلاحنامه

سپاسگزاری

از دوست و نویسنده همکار علی منصوری که این مقاله را در همایش سازماندهی اطلاعات ارائه دادند بسیار سپاسگزارم. از سیدمهدی حسینی نیز سپاسگزاری می شود. در واقع، باید گفت که مقاله ما و مقاله سیدمهدی حسینی به طور کاملاً تصادفی، دقیقاً در یک حوزه بود و با توجه به این که در کنفرانس پشت سر هم ارائه شدند، موجب شد که هر یک به نوعی دیگری را تکمیل نماید.

پرسش ها 

با توجه به اینکه در کتابداری ایران بحث فوکسونومی خیلی نو است، در نتیجه ممکن است تا حدودی پرسش برانگیز باشد. در کنفرانس تهران برخی بر سر کلمه "رده بندی" بحث داشته اند و قبول ندارند که این یک رده بندی است و بلکه این یک نوع نظام نمایه سازی است. باید گفت که رده بندی مردمی (فوکسونومی)، را نباید از نگاه قفسه های کتابخانه و رده بندی کتاب به معنای سنتی و دیویی­وار دید. به دیگر سخن، این رده بندی را باید خارج از چارچوب کتابخانه و به گونه دیگری نگریست. ممکن است برخی بر این باور باشند که فوکسونومی رده بندی نیست بلکه نمایه سازی است. هدف نمایه سازی چیست؟ کنار هم قرار دادن و بازیابی مدارک هم موضوع، خوب حالا هدف رده بندی چیست؟ جواب یکی است. باید گفت که رده بندی و نمایه سازی خیلی از هم جدا نیسند و مسائل مشترک زیادی دارند که در اینجا مجال بحث بر سر این موضوع نیست. با توجه به این که ممکن است برخی از افرادی که در کنفرانس شرکت داشتند، پرسش هایی دیگری داشته باشند که بخواهند در مورد فوکسونومی مطرح نمایند و یا اینکه در کنفرانس پرسش خود را نکرده باشند، لذا آمادگی خود را برای بحث روی این موضوع و پاسخگویی به پرسش ها اعلام می نمایم.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٩:۱٥ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/٢٠


معرفی وبگاه های علمی

از این پس وبگاه هایی که ممکن است جالب باشد معرفی خواهد شد.

دانش عمومی

پایگاه ScientificCommons.org تقریباً کامل ترین و آزادترین پایگاه دسترسی به دانش علمی آزاد در اینترنت را فراهم می نماید. یک مجله علمی در صورتی وارد این پایگاه می شود که چکیده مقاله های آن قبلاً در راهنمای مجله های دسترسی آزاد (DOAJ) یا یک واسپارگاه (Repository) آزاد مانند آرشیو بین المللی کتابداری و اطلاع رسانی (E-LIS) نمایه سازی شده باشد.  

خرید کتاب خارجی با قیمت ارزانتر

اَدآل (AddALL.com) پایگاهی برای مقایسه قیمت کتاب های خارجی در کشورهای مختلف. اگر قصد خرید کتاب خارجی دارید، پیش از خرید قیمت آن را در این پایگاه مقایسه کنید و ببیند ارزان ترین کتابفروشی کجاست. در پول و وقت خود صرفه جویی کنید! مثلاً کتاب زیر مورد نیاز است:

Dictionary for Library and Information Science

فهرستگان جهان: او سی ال سی

فهرستگان جهان (WorldCat.org)، ویژگی جدیدی تحت عنوان (Cite this Item) به فهرست خود اضافه کرده است تا پژوهشگران بتوانند هنگام بازیابی اطلاعات از این پایگاه نحوه استناد به مدارک بازیابی شده را بر اساس شیوه های استناد دهی، درخواست شده توسط مجله ها را رعایت کنند (APA, MLA, Harvard).

نرم افزارهایی برای گردآوری فهرست منابع و کتابشناسی

- جب رف (JabRef): یک نرم افزار منبع آزاد برای مدیریت منابع و اطلاعات کتابشناختی است.

- زوترو (Zotero) نرم افزاری برای گردآوری، مدیریت و استناد به منابع علمی. البته فقط قابل استفاده با فایرفاکس است. قابل استفاده با اینترنت اکسپلورر نیست. 

فرصت های مطالعاتی و بورس های تحصیلی

برای آن دسته از دانشجویانی که بدنبال فرصت های مطالعاتی و بورس های تحصیلی در آمریکا هستند، نگاهی به وبگاه رسمی فرصت های مطالعاتی آمریکا (Grants.gov) داشته باشند. البته هدف ما فراری دادن نخبگان نیست، و تحصیل در خارج اساساً موجب فرار نخبگان نمی شود. بلکه اگر این نخبگان بعد از اتمام تحصیل به کشور برنگردند: اول خیانت کرده اند و دوم فرار کرده اند. البته باید دید دلایل فرار چیست؟

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٩:٥٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/۱٠


طرح وب سنجی دانشگاه های کشور

وب سنج نام طرحی در دست اجراست که قصد دارد به ارزیابی محتوایی و فنی وبگاه های دانشگاهی ایران با استفاده از شاخص های وب سنجی بپردازد. البته اطلاعاتی در مورد تیم تشکیل دهنده آن یا سازمان حمایت کننده آن در دسترس نیست تا بتوان در مورد آن اظهارنظر کرد و هنوز اطلاعات چندانی منتشر نکرده اند. در بخش واژه نامه آن به تعریف دو واژه وب شناسی، وب سنجی و دانش وب پرداخته شده است.  اگر طرحی شبیه به طرح وب سنجی (Webometrics.info) مرکز اطلاعات و مدارک ملی اسپانیا راه اندازی شود و به ارزیابی وبگاه های دانشگاهی  ایران پرداخته شود بد نیست. البته باید توجه داشت که نباید شاخص های وب سنجی مبنای رتبه بندی دانشگاه ها قرار گیرد. بلکه به ارزیابی کمی و کیفی وبگاه های دانشگاه ها بپردازد. قابل ذکر است که ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران نیز قبلاً ارزیابی شده است. 

  

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٩:۳۱ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/۸


وبنوشت کتابدار پارسی: تغییر قالب

به دنبال مشکلاتی که جدیداً در قالب قبلی وبنوشت کتابدار پارسی مشاهده شد، قالب آن تغییر داده شد. از سوی دیگر، وبنوشت کتابدار پارسی هم خانه تکانی کرد تا بتواند بعد از عید چهارمین سال راه اندازی و انتشار خود را جشن بگیرد. قابل توجه آن دسته از دوستان مجازی که با نویسنده کتابدار پارسی آشنایی چندانی ندارند:

این وبنوشت اصلی کتابدار پارسی (علیرضا نوروزی) است. از آنجا که کتابدار پارسی تجربه نویسندگی در محیط وبنوشت (وبلاگ) را از اینجا  شروع کرد و این خانه اول آشنایی با وبنوشت است، بنابراین به یاد خاطره های تلخ و شیرین روزگار این خانه همچنان پابرجا نگه داشته خواهد شد. البته کتابدار پارسی تجربه وبگردی و وبگاه سازی را از سال ۱۹۹۷ و از مرکز انفورماتیک دانشگاه تهران آغاز کرد.

اگر جدیداً کمتر در این وبنوشت می نویسم به دلایل مختلف است. به عنوان نمونه، اطلاعات مرتبط با دانش شناسی به معنای کلان، تولید علم، علم سنجی، وب سنجی و کتابسنجی در وبنوشت دانش شناسی نگاشته می شود و بلاگفا طبقه بندی موضوعی بسیار خوبی دارد که امکان بازیابی یادداشت های مرتبط را برای خواننده فراهم می نماید و این یکی از ویژگی های  فناوری های نسل دوم وب معروف به وب دو (Web 2.0) (کاربرپسندی و کاربرمحوری) است. البته سعی خواهد شد که اطلاعات کلی در حوزه کتابداری و اخبار مربوطه در اینجا نوشته شود که این وبنوشت تعطیل نشود. قابل ذکر است که برنامه های درازمدتی برای وبنوشت دانش شناسی در نظر است و اغلب خوانندگان آن وبنوشت غیرکتابدارها هستند. برای نمونه، افرادی که تمایل به اصول علم سنجی، تولید علم، رتبه بندی دانشگاه ها و نمایه های استنادی دارند: دانشجویان و پژوهشگران سایر رشته ها. یکی از ایرادهای اصلی پرشین بلاگ فقدان طبقه بندی موضوعی است. یادداشت هایی که سه سال پیش نوشته ام قابل دسته بندی نیستند و فقط از طریق موتورهای کاوش قابل جستجو هستند و کمتر فردی سراغ آرشیوهای وبنوشت می رود. در حالی که برخی از آن یاددشت ها ممکن است که هنوز هم خواننده داشته باشد.

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ۱:٤٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸٥/۱٢/٦


نویسنده وبنوشت

علیرضا نوروزی

تماس با وبنگار
علیرضا نوروزی


آرشیو وبنوشت

صفحه نخست
آبان ٩۱
بهمن ۸٧
دی ۸٧
آذر ۸٧
آبان ۸٧
شهریور ۸٧
امرداد ۸٧
تیر ۸٧
خرداد ۸٧
اردیبهشت ۸٧
فروردین ۸٧
اسفند ۸٦
دی ۸٦
آذر ۸٦
آبان ۸٦
مهر ۸٦
شهریور ۸٦
امرداد ۸٦
تیر ۸٦
اردیبهشت ۸٦
فروردین ۸٦
اسفند ۸٥
بهمن ۸٥
دی ۸٥
آذر ۸٥
آبان ۸٥
مهر ۸٥
شهریور ۸٥
امرداد ۸٥
خرداد ۸٥
اردیبهشت ۸٥
فروردین ۸٥
اسفند ۸٤
بهمن ۸٤
دی ۸٤
آذر ۸٤
آبان ۸٤
مهر ۸٤
شهریور ۸٤
امرداد ۸٤
خرداد ۸٤
اردیبهشت ۸٤
اسفند ۸۳
بهمن ۸۳
دی ۸۳
آذر ۸۳
آبان ۸۳
فروردین ۸۳

پیوندستان

  مشاوره اطلاعاتی

کلینیک اطلاعات ایران

InforMetrix

Information Metrix

InforMetrix Services

مجله وب شناسی

مجله وب شناسی فرانسوی

وبنوشت مجله وب شناسی

گروه بحث علم اطلاعات و دانش ایران

ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران

وب سنجی

وبسنجی

سازماندهی دانش

آرشیو دسترسی آزاد کتابداری و اطلاع رسانی

انجمن نمایه‏سازی ایران

انجمن علم و فناوری اطلاعات کورد

صرافی یورو

تماس با من






حوزه های موضوعی
وب شناسی، دانش شناسی
مشاوره اطلاعاتی
علم سنجی، کتاب سنجی
استفاده از مطالب وبنوشت
مشاوره اطلاعاتی با ذکر منبع مجاز است
سپاس
دکتر علیرضا نوروزی


لوگوی دوستان

وبلاگ فارسی
وبلاگ فارسی