ضرورت فهرستگان ملی ایران و نقدی بر عملکرد طراحان فهرستگان های کشور

مقدمه

فهرستگان یعنی فهرست موجودی تمام کتابخانه های عضو یک شبکه. از لحاظ جغرافیایی این شبکه ممکن است بین المللی، ملی، منطقه ای، شهری و یا در حد یک دانشگاه باشد. هدف اصلی یک فهرستگان نشان دادن محل نگهداری منابع است. در یک فهرستگان به هر کتابخانه یک کد ویژه داده می شود که هنگام بازیابی منابع محل نگهداری آنها به درستی نشان داده شود. به عنوان نمونه، در یک فهرستگان نشان داده می شود که کدام کتابخانه کتاب "نمایه سازی استنادی اثر یوجین گارفیلد" را قبلاً خریداری و فهرست نویسی کرده است. یکی از بهترین فهرستگان ها، فهرستگان جهان (WorldCat) است که توسط مرکز خدمات رایانه ای پیوسته (OCLC) در اوهایو آمریکا راه اندازی شده است (برای اطلاع بیشتر نگاه شود به: فهرستگان جهان. فصلنامه علوم اطلاع رسانی. دوره 17). باید به خاطر داشت که اساس تمامی طرح های امانت بین کتابخانه ای، اشتراک منابع و فهرست نویسی تعاونی فهرستگان ها هستند. بسیاری از کشورهای پیشرفته دنیا مانند آمریکا و فرانسه در این زمینه سرمایه گذاری کرده و می کنند.

 

تاریخچه فهرستگان در ایران

- فهرستگان ملی ایران

         این فهرستگان توسط مرکز خدمات کتابداری در 6 جلد در سال 1351 و 1352 منتشر شد و شامل کتاب هایی است که به زبان های لاتین در کتابخانه های ایران موجود بود و نمونه فهرستبرگه های آنها ارائه شده است.

 

- فهرستگان کتب لاتین کشور

فهرستگان کتب لاتین کشور، نام طرحی است که راه اندازی آن به سازمان پژوهش های علمی و صنعتی ایران واگذار گردید. علی رغم این که بودجه میلیاردی کلانی به این طرح اختصاص یافت اما به نظر نگارنده طرح پیش گفته در عمل چندان موفق نبوده و نتوانست مفید واقع شود. به نظر می رسد که با گذشت ١٠ سال از شروع فاز اول و دوم طرح، لازم است که به آسیب شناسی طرح و عوامل مؤثر در عدم موفقیت آن پرداخته شود، هرچند که نقد و بررسی در کشور ما رواج ندارد.

روند گردآوری اطلاعات کتابشناختی طرح به این صورت است که از کتابخانه ها درخواست می شود که اطلاعات کتابشناختی منابع اطلاعاتی خود را روی فلاپی و یا لوح فشرده ذخیره و تحویل سازمان پژوهش ها دهند و بعد این اطلاعات به پایگاه اطلاعاتی سازمان پژوهش ها انتقال داده شود و در نهایت هم اطلاعات گردآوری شده روی لوح فشرده ذخیره شده و دوباره به کتابخانه ها فروخته و یا هدیه می شود. اما لازمه موفقیت طرح این است که هر ماه و یا هر فصل و یا حداقل هر سال از کتابخانه ها درخواست شود تا اطلاعات کتابشناختی منابع تازه تهیه شده خود را ارسال نمایند و یا کارشناسان سازمان پژوهش ها دوباره به کتابخانه ها مراجعه نموده و از آنها درخواست تحویل اطلاعات منابع موجود را نمایند.

اشکال های فنی طرح موجود (مبتنی بر لوح فشرده) برای کتابخانه ها عبارتند از:

- فقدان روزآمدسازی زودهنگام توسط سازمان پژوهش ها

- فقدان پشتوانه اجرایی توسط کتابخانه ها، زیرا ضرورت وجود چنین فهرستگانی به درستی برای کتابخانه ها تعریف و تفهیم نشده است.

 

ضرورت فهرستگان ملی ایران (IranCAT: Iranian Union Catalog)

خلأ وجود فهرستگان ملی ایران مبتنی بر شبکه اینترنت به درستی محسوس است. چه این که چنین فهرستگانی می تواند منافع فراوانی برای کتابخانه ها و به ویژه برای نظام پژوهشی کشور داشته باشد. به عنوان نمونه:

- صرفه جویی در ارز برای خریداری منابع خارجی

- کمک به روند پژوهش در کشور و در نهایت توسعه اقتصادی کشور

- کمک کردن به طرح امانت بین کتابخانه ای

- کمک به طرح اشتراک منابع

- صرفه جویی در زمان و در بودجه کل کتابخانه های عضو برای فهرست نویسی بنیادی منابع

- جلوگیری از خرید منابع تکراری حداقل در سطح یک دانشگاه یا شهر

 

نتیجه گیری

در نتیجه راه اندازی فهرستگان ملی ایران (IranCAT: Iranian Union Catalog) ضروری است و باید یکی از اولویت های پژوهشی کشور باشد. به نظر می رسد که یک طرح فهرستگان هم جدیداً توسط کتابخانه منطقه ای علوم و تکنولوژی شیراز در حال اجراست که اطلاعات زیادی درباره این طرح نه در وبگاه کتابخانه و نه در سایر منابع در دسترس نیست. وبگاه کتابخانه هم اجازه نمی دهد به عنوان کاربر مهمان وارد شبکه شد که بتوان در مورد آن اطلاعات کسب کرد.

باید توجه شود که طرح فهرستگان ملی ایران باید برای تمام پژوهشگران ایرانی مجانی باشد، نه این که منحصر به دانشگاه و یا سازمان های خاصی شود. درست است که یک سازمان در این طرح بیشتر سرمایه گذاری می نماید، اما این سرمایه از بودجه ملی کشور تعیین می شود، پس باید همگان بتوانند به آن دسترسی داشته باشند.

فهرستی از فهرستگان ها

 فهرستگان علوم زمین: http://www.ngdir.ir/Library/PLibrary.asp

French Union Catalogue: http://www.sudoc.abes.fr/

Indian Union Catalogue, INFLIBNET's National Online Union Catalogue: http://202.141.130.73/unicat/

Israel Union Catalogue: http://aleph2.libnet.ac.il/F/?func=file&file_name=find-b&local_base=uli02 

UK Union Catalogues: http://edina.ac.uk/suncat/other.shtml http://www.suncat.ac.uk/unioncatalogues/   

WorldCat: http://www.oclc.org/  

نوشته : علیرضا نوروزی در ساعت ٢:٠٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٤/٧/٧


نویسنده وبنوشت

علیرضا نوروزی

تماس با وبنگار
علیرضا نوروزی


آرشیو وبنوشت

صفحه نخست
آبان ٩۱
بهمن ۸٧
دی ۸٧
آذر ۸٧
آبان ۸٧
شهریور ۸٧
امرداد ۸٧
تیر ۸٧
خرداد ۸٧
اردیبهشت ۸٧
فروردین ۸٧
اسفند ۸٦
دی ۸٦
آذر ۸٦
آبان ۸٦
مهر ۸٦
شهریور ۸٦
امرداد ۸٦
تیر ۸٦
اردیبهشت ۸٦
فروردین ۸٦
اسفند ۸٥
بهمن ۸٥
دی ۸٥
آذر ۸٥
آبان ۸٥
مهر ۸٥
شهریور ۸٥
امرداد ۸٥
خرداد ۸٥
اردیبهشت ۸٥
فروردین ۸٥
اسفند ۸٤
بهمن ۸٤
دی ۸٤
آذر ۸٤
آبان ۸٤
مهر ۸٤
شهریور ۸٤
امرداد ۸٤
خرداد ۸٤
اردیبهشت ۸٤
اسفند ۸۳
بهمن ۸۳
دی ۸۳
آذر ۸۳
آبان ۸۳
فروردین ۸۳

پیوندستان

  مشاوره اطلاعاتی

کلینیک اطلاعات ایران

InforMetrix

Information Metrix

InforMetrix Services

مجله وب شناسی

مجله وب شناسی فرانسوی

وبنوشت مجله وب شناسی

گروه بحث علم اطلاعات و دانش ایران

ضریب تأثیرگذاری وبگاه های دانشگاهی ایران

وب سنجی

وبسنجی

سازماندهی دانش

آرشیو دسترسی آزاد کتابداری و اطلاع رسانی

انجمن نمایه‏سازی ایران

انجمن علم و فناوری اطلاعات کورد

صرافی یورو

تماس با من






حوزه های موضوعی
وب شناسی، دانش شناسی
مشاوره اطلاعاتی
علم سنجی، کتاب سنجی
استفاده از مطالب وبنوشت
مشاوره اطلاعاتی با ذکر منبع مجاز است
سپاس
دکتر علیرضا نوروزی


لوگوی دوستان

وبلاگ فارسی
وبلاگ فارسی