فوکسونومی و تاکسونومی

رده بندی مردمی (فوکسونومی) در تقابل با نظام های رده بندی کتابخانه ای

علیرضا نوروزی

علی منصوری

چکیده

فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی مانند اینترنت و وب، از یک سو، روش ها و نظام های سازماندهی اطلاعات مطرح شده در حوزه کتابداری و اطلاع رسانی را دستخوش تغییر و چالش کرده اند و از سوی دیگر باعث ظهور نظام های رده بندی نوینی گشته اند. یکی از نظام های رده بندی نوین که توسط کاربران (مردم) اینترنت به کار گرفته می شود، نظام رده بندی مردمی است. رده بندی مردمی تنظمیم منابع وب بر اساس درجه شباهت موضوعی آنها از نگاه مردم (کاربران) است. این مقاله به بررسی تاریخچه رده بندی مردمی و مقایسه آن با نظام رده بندی کتابخانه ای پرداخته و در نهایت بر اساس تجربه های پیشین پیشنهاد می شود که به منظور تطابق میان زبان مؤلفان و زبان کاربران از اصطلاحنامه ها و واژگان های کنترل شده در نظام رده بندی مردمی استفاده شود.

اصطلاح "رده بندی مردمی" به عنوان برابر نهاده واژه انگلیسی "Folksonomy" انتخاب شده است.  از لحاظ لغوی، واژه انگلیسی "Folksonomy" از دو واژه  "Folks" به معنی "مردم" و "Taxonomy" به معنی "رده بندی" مشتق شده است. در برخی از متون انگلیسی عبارت (Social classifications) برای این نظام رده بندی به کار رفته است، به همین دلیل در متن حاضر واژه "مردمی" به عنوان برابر نهاده "Folksonomy" انتخاب شد. قابل ذکر است که واژه پیش گفته نخستین بار توسط توماس وندروال در یک سری مباحث به کار گرفته شد. در واقع، "رده بندی مردمی" نظام جدیدی برای سازماندهی اطلاعات، طبقه بندی و بازیابی منابع اطلاعاتی در محیط وب است.  رده بندی مردمی، نوعی رده بندی است که عامه مردم (کاربران) در فرایند سازماندهی اطلاعات مشارکت دارند. این نوع رده بندی، از طرح های رده بندی موجود مانند رده بندی دهدهی دیویی و رده بندی کتابخانه کنگره یا اصطلاحنامه­ها و واژگان های موضوعی خاص استفاده نمی کند. 

کلیدواژه­ها: اینترنت، وب، رده بندی، فوکسونومی، تاکسونومی، کتابخانه، کنترل واژگان، اصطلاحنامه

سپاسگزاری

از دوست و نویسنده همکار علی منصوری که این مقاله را در همایش سازماندهی اطلاعات ارائه دادند بسیار سپاسگزارم. از سیدمهدی حسینی نیز سپاسگزاری می شود. در واقع، باید گفت که مقاله ما و مقاله سیدمهدی حسینی به طور کاملاً تصادفی، دقیقاً در یک حوزه بود و با توجه به این که در کنفرانس پشت سر هم ارائه شدند، موجب شد که هر یک به نوعی دیگری را تکمیل نماید.

پرسش ها 

با توجه به اینکه در کتابداری ایران بحث فوکسونومی خیلی نو است، در نتیجه ممکن است تا حدودی پرسش برانگیز باشد. در کنفرانس تهران برخی بر سر کلمه "رده بندی" بحث داشته اند و قبول ندارند که این یک رده بندی است و بلکه این یک نوع نظام نمایه سازی است. باید گفت که رده بندی مردمی (فوکسونومی)، را نباید از نگاه قفسه های کتابخانه و رده بندی کتاب به معنای سنتی و دیویی­وار دید. به دیگر سخن، این رده بندی را باید خارج از چارچوب کتابخانه و به گونه دیگری نگریست. ممکن است برخی بر این باور باشند که فوکسونومی رده بندی نیست بلکه نمایه سازی است. هدف نمایه سازی چیست؟ کنار هم قرار دادن و بازیابی مدارک هم موضوع، خوب حالا هدف رده بندی چیست؟ جواب یکی است. باید گفت که رده بندی و نمایه سازی خیلی از هم جدا نیسند و مسائل مشترک زیادی دارند که در اینجا مجال بحث بر سر این موضوع نیست. با توجه به این که ممکن است برخی از افرادی که در کنفرانس شرکت داشتند، پرسش هایی دیگری داشته باشند که بخواهند در مورد فوکسونومی مطرح نمایند و یا اینکه در کنفرانس پرسش خود را نکرده باشند، لذا آمادگی خود را برای بحث روی این موضوع و پاسخگویی به پرسش ها اعلام می نمایم.

/ 6 نظر / 110 بازدید
احسان محمدی

سلام جناب نوروزي بنده هم يك پوستر با عنوان سازماندهي اطلاعات در وب اجتماعي در اين سمينار داشتم.پرسش و پاسخ بحث برانگيزي در اين موضوع شكل گرفت.كه بنده به تعدادي از آنها در مورد فلسفه وجودي اين نوع سازماندهي توضيحاتي به شركت كنندگان دادم

کرمی

جناب آقای نوروزی با سلام و خسته نباشيد. از روزيکه چکيده مقالت را ديدم و برحسب اتفاق مقاله شما و آقای حيسنی کنار هم قرار گرفته بودند اين سوال برايم مطرح شد که چرا شما از واژه ی فاکسونومی استفاده کرده ايد و آقای حسينی از واژه ی فلکسونومی؟ آيا اين دو يکی هستند؟

صابري

جناب آقاي نوروزي با سلام. براي من هم يك سوال به وجود آمده است. در سخنراني آقاي منصوري ايشان به عدم استفاده از اصطلاحنامه و هرگونه زبان كنترل شده‌اي در فاكسونومي اشاره كردند. به نظر شما آيا اين امر منجر به بلبشو و هرج و مرج اينترنتي نخواهد شد؟

علیرضا

با سلام. به خاطر نظرات و پرسش هایی که مطرح کردید سپاسگزارم. موفق باشید.

سيروس فريدون پور

با سلام من از شاگردان دکتر يزدان منصوريان هستم. اطلاعاتی به زبان فارسی در مورد فوکسونومی می خواستم. با کمال تشکر

صادقی

با سلام من از دانشجویان ارشد علم اطلاعات هستم .می خواستم اگر برایتان مقدور است منابعی راجع به فوکسونومی به اینجانب معرفی فرمایید . با تشکر