نقدی بر پایگاه های اطلاعاتی در ایران: نگاهی گذرا

یکی از مهم­ترین ابزارهای پژوهش در یک رشته، داشتن یک نمایه نامه یا چکیده نامه کامل و جامع است که گرایش­های جاری و پژوهش­های پیشین آن رشته را نشان دهد. اگرچه بیش از 40 سال از عمر کتابداری ایران می­گذرد و هزاران مقاله، صدها کتاب و گزارش و پایان نامه در این حوزه منتشر شده است. ما کتابداران که هنر نمایه سازی نزد ماست و بس! و بایستی برای رشته های دیگر نمایه نامه و چکیده نامه تهیه کنیم، خود فاقد یک پایگاه اطلاعاتی یا یک نمایه نامه تخصصی جامع هستیم که وضعیت موجود ما را نشان دهد.

     دیروز به صورت شانسی در گوگل جستجو می­کردم و دیدم که مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری، پایگاه اطلاعاتی "ایران لیزا" را راه اندازی کرده است. اگرچه دسترسی به این پایگاه به صورت دسترسی آزاد ممکن نیست، با این حال به کارکنان مرکز منطقه ای که این پایگاه را راه اندازی کرده اند خسته نباشید می­گویم و به سهم خود سپاسگزارم که در جهت اعتلای رشته کتابداری در این سرزمین گام برمی دارند. گزارش نهایی طرح آن در آدرس زیر موجود است:

www.srlst.com/iranlisa.pdf

    قابل ذکر است که مشابه این طرح، طرح چکیده نامه کتابداری و اطلاع رسانی ایران (چکتا)  در سال ١٣٨١ توسط اینجانب در قالب یک پایگاه اطلاعاتی، به پژوهشگاه اطلاعات و مرکز مدارک علمی ایران ارائه شد. این طرح در نظام پیشنهادات مرکز تصویب شد، اما از آن­جا که تصویب آن هم­زمان شد با روزهای پایانی خدمت اینجانب در مرکز، در نتیجه طرح بی نتیجه ماند. پس از بازگشت به ایران نیز این طرح به استحضار رییس جدید مرکز رسانده شد که شاید انجام شود. اطلاعات زیادی شامل مقالات نوشته شده توسط کتابداران ایرانی در مجلات خارجی و غیره را گردآوری کرده بودم؛ اما فکر می­کنم که این طرح دیگر ارزش انجام ندارد. چه خوب است که حداقل ما کتابداران از انجام کارهای تکراری بپرهیزیم و به جای انجام کارهای تکراری و صرف بودجه های ملی، پایگاه­ها و کارهای موجود را تقویت و یا در صورت لزوم  نقد علمی کنیم.

      دو مرکز (پژوهشگاه اطلاعات و مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری) کارهای موازی زیادی انجام می­دهند (مانند: پایگاه پایان نامه ها، طرح ها و غیره). متاسفانه در طول دو دهه گذشته پژوهشگاه اطلاعات در انجام وظایف اساسنامه ای و ماموریت هایش در پیشبرد نظام اطلاع رسانی کشور به عنوان "مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران" ضعیف عمل کرد؛ در نتیجه، مراکز دیگری مانند، مرکز مدارک جهاد کشاورزی اقدام به راه اندازی پایگاه اطلاعاتی علمی (www.SID.ir) برای مجلات علمی-پژوهشی کرد، که کار خوبی است و به صورت دسترسی آزاد نیز قابل دسترس است؛ البته بعدها مرکز منطقه ای هم مشابه همین پایگاه (SID) را به عنوان نمایه استنادی ایران راه اندازی کرد.

    اگر نگاهی به مقالات حوزه نمایه سازی استنادی، علم سنجی و کتابسنجی شود خواهید دید که از 1950 میلادی تاکنون هزاران مقاله در مورد نمایه های استنادی مؤسسه آی.اس.آی نوشته شده است که به طور حتم به پیشبرد اهداف و اصلاح ساختار آن کمک کرده است. متاسفانه در کشور ما فرهنگ نقد علمی زیاد باب نیست که بتوان به نقد پایگاه های اطلاعاتی و مراکز پرداخت تا طراحان آنها اقدام به اصلاح و برآورده کردن نیازهای اطلاعاتی کاربران و جامعه استفاده کنندگان نمایند. در کشور ما نقد یک مرکز، یک کتاب یا یک اثر را مصداق نقد شخصیت صاحب آن می­دانند؛ در نتیجه در اغلب موارد موجب ناراحتی فرد یا رییس مرکز نقد شده می­گردد و به زیان فرد یا افراد نقد کننده می­شود. امید است که روحیه نقد علمی نیز در این کشور باب شود.

/ 0 نظر / 17 بازدید