آموزش کتابداری در ایران

چند روز پیش در وبگاه "www.today.ir/news/" به خبری با عنوان "نقدی بر آموزش کتابداری در ایران" برخوردم. در این خبر اشاره می کند که "اگر آموزش کتابداری را محدود به فوق لیسانس نماییم و افراد از رشته های مختلف وارد این حوزه شوند می توان انتظار نوآوری هایی را داشت." در وهله اول باید دید که منظور از نوآوری چیست؟ به خاطر دارم که دانشجویانی از رشته های فلسفه، جغرافیا، کشاورزی، مامایی و زبان هم وارد رشته کتابداری شدند و کارشناسی ارشد کتابداری گرفتند، اما بعدها هیچکدام وارد بازار کار کتابداری نشدند. یکی رفت مفازه زد و دیگران هر یک برگشتند سر کار قبلی خود. <?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />

اما باید با دید انتقادی به این مساله نگریست و باید دید که چرا رشته کتابداری نمی تواند انتظارات فارغ التحصیلان خود را برآورده نماید. باید آسیب شناسی و ریشه شناسی کرد. در مقایسه بین دانشگاه های ایرانی با دانشگاه های خارجی در این حوزه چند نکته به چشم می خورد. نخست آنکه گروه های کتابداری در دانشگاه های خارجی خود تصمیم گیرنده هستند و استقلال تام دارند. به عبارت دیگر، دانشگاه ها با توجه به اعضای هیات علمی خود و نیازهای روز جامعه شرح رئوس مطالب یک رشته را تعیین می کنند و در نهایت انجمن ها و سازمان های ملی در این حوزه اعتبار آنها را تعیین می کنند. در واقع، یک نوع رقابت بین گروه های کتابداری در دانشگاه ها وجود دارد تا بتوانند بودجه بیشتری کسب کنند و دانشجویان بیشتری را جلب کنند و در نهایت اعتبار خود را بالا ببرند. در نتیجه برای هر گروه وبگاه طراحی می کنند و تا جایی که می توانند برای پذیرش دانشجو تبلیغ می کنند.

وقتی به شرح دروس گروه های آموزشی خارجی می نگرید، می بینید که دروس کاملاً تخصصی است. تا حد امکان سعی می کنند که به آموزش استفاده از فناوری های نوین، رایانه، اینترنت، کتابخانه های مجازی، پایگاه های اطلاعاتی، مدیریت دانش و سازماندهی اطلاعات در محیط اینترنت و وب، ابرداده، و غیره بپردازند.

در حالی که ما بعد از سی سال از گذشت آموزش کتابداری در ایران هنوز هم به دروسی مثل تاریخ ادبیات ایران، تاریخ ادبیات جهان، روانشناسی عمومی و روانشناسی کودک، تاریخ تمدن و تاریخ اجتماعی ایران و امثالهم می پردازیم. غافل از این که این دروس در عمل به هیچ کار نمی آیند. دانشجو به محض خروج از سر جلسه امتحان همه را به بایگانی تاریخ می سپارد، و ممکن است که هرگز آنها را فرا نخواند و در طول عمر خود به آنها نیاز پیدا نکند. در عصر اطلاعات و در جوامع دانش محور مبتنی بر شبکه اینترنت، آشنایی با کتابهای مرجع کاغذی  چندان معنی پیدا نمی کند. ممکن است دانشجو هرگز در طول دوران تحصیل خود به کتابخانه مراجعه نکند. برای اینکه در لابراتوار و یا گروه مربوطه به پایگاه های اطلاعاتی مورد نیاز، اینترنت و منابع الکترونیکی دسترسی کافی دارد. بنابراین، بسیاری از دروس دوره کارشناسی کتابداری در ایران نیز باید متناسب با زمان عوض شد. مرجع شناسی عمومی فارسی و عربی و یا مرجع شناسی لاتین مبتنی بر کاغذ باید جای خود را به مرجع شناسی مبتنی بر شبکه اینترنت دهند و ماشین نویسی عهد عتیق جای خود را به آشنایی با ورد، پاورپوینت، اکسل، و غیره دهند. لذا یک بازنگری کلی در دوره های کارشناسی کتابداری در ایران کاملا ضروری است.

دوم این که در این کشورهای خارجی دانشگاه ها با بخش صنعت در تماس مستقیم هستند. اغلب دانشجویان از سازمان  یا مؤسسه ای بورس دارند. لابراتوارها به کارهای اقتصادی و قرارداد تجاری می پردازند. دانشجو مجانی کارورزی نمی کند. بسیاری از سازمانها از گروه درخواست کارورز می کنند و از کارورز می خواهند که پایگاه اطلاعاتی طراحی کند و یا بخش خاصی از سازمان، اعم از کتابخانه و یا مرکز اطلاعاتی را سازماندهی و راه اندازی نماید. کتابخانه یا مرکز اطلاعاتی در واقع قلب سازمان و اطلاعات اساس تصمیم گیری آنهاست. حال آن که اگر در سازمان های ما کتابخانه را حذف کنید، هیچ خللی بر کار سازمان وارد نمی شود. اما اگر آبدارخانه را تعطیل کنید صدای همه کارکنان در می آید.

/ 1 نظر / 54 بازدید
maryam

آقای نوروزی عزیز سلام. با انتقاد شما از آموزش کتابداری در ایران کاملا موافقم. این یک وجه قضیه است اما اگر قرارست تجربه کشورهای دیگر را سرلوحه خود قرار دهیم طبق متن زیر می بینید که آنها هم کتابداری را از دوره فوق لیسانس دایر کرده اند و خود تصریح کرده اند که آموزش لیسانس کتابداری موفقیت آمیز نبوده است: مايبرگ مينويسد: تحصيلات کتابداری با دوره فوق ليسانس شروع شده و آموزش ليسانس کتابداری بعد از آن ايجاد شده که در بيشتر کشورهای دنيا نيز موفقيت آميز نبوده است. در استراليا دانشگاه RMIT از سال ۲۰۰۳ دوره ليسانس کتابداری را متوقف کرده است و دانشگاه استراليای جنوبی نيز درصدد کنسل کردن دوره ليسانس کتابداری است. کيفيت پايين دانشجويان و تعداد مردودين اتخاد اين تصميم را سبب شده است. واحدهای درسی کتابداری و اطلاع رسانی بعنوان واحدهايی اختياری برای ديگر رشته ها در نظر گرفته شده اند. آموزش فوق ليسانس کتابداری از اين جهت اهميت دارد که دانشجويان دانش پايه ای در رشته ديگری دارند و با پروسه دانش و اطلاعات آشنا هستند.